Kolejki w Tłusty Czwartek przed pawilonem z pączkami przy Galerii Centrum (dawnym PDTcie) i budką przy Parku Kuźniczki, gdzie jeszcze do zeszłego roku sprzedawano pyszne pączki prosto z pieca wpisały się w pamięć zbiorową wrzeszczan.

Na szczęście banki nie wyparły z Wrzeszcza znakomitych cukierników. Wszyscy znamy pieczywo i ciasta od Paradowskiego z Wajdeloty, Szydłowskiego przy Grunwaldzkiej, Lipińskiego ze Słowackiego. Mamy też szereg mniejszych cukierni: legendarną lodziarnię Eskimo przy Wyspiańskiego, Cymes i Bio (przy barze GreenWay), Cukiernię Sowa i inne.

W Tłusty Czawrtek życzymy SMACZNEGO!

Polecamy wywiad z Andrzejem Paradowskim, właścicielem najstarszej cukierni / piekarni we Wrzeszczu, który w zeszłym roku przeprowadziła Katarzyna Korczak.

Trzy pokolenia
Cukiernia „Paradowski” przy ul. Wajdeloty 11 we Wrzeszczu jest najstarsza w Gdańsku. Założył ją w kwietniu 1945 roku, a więc jeszcze w czasie działań wojennych, Stefan Paradowski. Schedę po ojcu, który przeszedł na emeryturę, przejął w 1984 roku syn, Andrzej Paradowski.
Któż nie zna tego zakładu? Babeczki śmietankowe, keks, torty, torciki bezowe, napoleonki i wszelkiego typu różności cieszą się na co dzień i od święta wielkim popytem.

Cisza przed pieczeniem
Obok wyrobów wypróbowanych od lat, sporządzanych według starych receptur, co chwila pojawia coś nowego. Wszystko to – robione prawie wyłącznie ręcznie – nie da się porównać z masową produkcją wyrobów oferowanych w wielkich sklepach.
- Staramy się być niepowtarzalni – mówi Andrzej Paradowski. – Robimy to, co zamówi klient, na przykład tort w kształcie książki, serca, okrętu wojennego, z okolicznościowymi zdobieniami i napisami.
Najpierw trzeba mieć w ręku rzemieślniczy fach, a później można przekuć wyrób cukierniczy w dzieło pod warunkiem, że się umiejętności, talent, ma. Tym artystą nadającym słodkościom nie tylko dobry smak, ale i piękny wygląd, jest pan Andrzej.
Odwiedziliśmy zakład w środę po południu przed Tłustym Czwartkiem. Przedwojenna, odrestaurowana kamienica, również wewnątrz zachowała dawny wygląd. Na półkach w koszyczkach usmażone – już na czwartek - w ciągu dnia faworki. One mogą nieco poczekać, bo zachowują kruchość.
- Teraz jest cisza, nie pieczemy nic, zbieramy ostatnie zamówienia na pączki i faworki – mówi zaaferowany Andrzej Paradowski, który co chwila odbiera telefon, wydaje ostatnie dyspozycje. - O godzinie 24 cała załoga wraz z rodzinami stanie do pracy, żeby na rano do sklepu trafiły cieplutkie pączki.
Święto gości

Zamówiony towar Paradowscy zawozić będą na określoną godzinę pod wskazany adres. Piec, a właściwie smażyć w głębokim tłuszczu, będzie się na bieżąco, aby zaspokoić potrzeby odbiorców. Wśród klientów są publiczne osoby i znane firmy, właściciel nie chce jednak nazwisk i szczegółów zdradzać.
- W tym dniu każdy klient jest dla nas najważniejszy, staramy się o niego w różny sposób – mówi Andrzej Paradowski. – Działamy w myśl hasła Sana Waltona: „Jest tylko jeden szef – klient. On może zwolnić każdego w firmie od prezesa w dół, wydając swoje pieniądze gdzieś indziej”.
Mówi się, ze Tłusty Czwartek to święto cukiernicze, a skoro tak, to Paradowscy czynią wszystko, aby podjąć gości jak najlepszym – naprawdę świątecznym - pączkiem. Żeby poczuli, że to ich święto i żeby zachodzili tu jak najczęściej.
Amatorami wyrobów od Paradowskich są nie tylko gdańszczanie, ale i warszawiacy. Ciasta z ulicy Wajdeloty wysyłane są do Paryża, Londynu i Stanów Zjednoczonych.
Oczywiście wszystkie produkty zakupiono i zgromadzono dużo wcześniej. W magazynach mąka, smalec, cukier, jaja, drożdże. Wchodzimy do pomieszczeń produkcyjnych, które wyglądają bardzo tradycyjnie, nie widać nowoczesnych urządzeń. W kadziach przygotowane nadzienia do pączków: tradycyjny dżem, nadzienie z róży, masa z adwokata i in.

Jak za dawnych lat
- To nie jest fabryka – mówi Andrzej Paradowski. – Tylko pierwszy etap – mieszanie produktów – wykonują maszyny. Właściwe wyrabianie ciasta odbywa się ręcznie na stole. Oprócz surowców – w wyroby wkładamy uczucia.
Maszyna – dzielarka – surowe ciasto dzieli na porcje, ręcznie się pączki nadziewa i wrzuca do wrzącego w prostokątnych patelniach tłuszczu. Po odsączeniu idą na paletę i trafiają prosto do sklepu, albo wiezione są do klienta.
Jest jedna zabytkowa maszyna z początku ubiegłego wieku – ubijaczka – firmy Brema Verg, która pozostała po przedwojennych niemieckich właścicielach. Do dziś oddaje nieocenione usługi przy ubijaniu jaj.
- Ona ma duszę – mówi właściciel. - Wielka szkoda, że nikt takich urządzeń nie produkuje. Nie da się jej zastąpić żadnym innych urządzeniem.
Do pieczenia o północy przystąpili, jak co roku, z załogą, właściciele: Andrzej i Maria Paradowscy oraz trójka ich dzieci – Ania i Paweł, studenci oraz Michał, uczeń klasy maturalnej. Czwarta córka, Ola, kończy pracę magisterską z historii sztuki i wyjątkowo spędziła ten czas przy komputerze.
Piękne warszawskie tradycje

Bracia Wacław i Stefan Paradowscy urodzili się i wychowali w Warszawie. Stefan był pierwszym cukiernikiem w legendarnej Cukierni „Ziemiańskiej” przy ul. Mazowieckiej 12. Zakład miał filie porozrzucane po całej Stolicy. Bywali w lokalach: Witold Gombrowicz, Jerzy Andrzejewski, Stanisław Ignacy Witkiewicz. Przy oddzielnym stoliku siadywali: Julian Tuwim, Antoni Słonimski, Kazimierz Wierzyński, Jan Lechoń. Po Powstaniu Warszawskim Stolica legła w gruzach. Zniszczony był także zakład i cukiernia „Ziemiańska”. Paradowscy, jak wielu warszawiaków, zdecydowali się na wyjazd na Wybrzeże.
- Tata sprowadził się na Wajdeloty 11, ponieważ przed wojną działała tu piekarnia – opowiada Andrzej Paradowski. – Dostał na ten lokal przydział z Ministerstwa Aprowizacji. Rodzice zamieszkali w tej samej kamienicy piętro wyżej.
Zakład, opuszczony, zdewastowany, trzeba było najpierw gruntowanie posprzątać i przygotować do produkcji. Początkowo Stefan Paradowski – na zlecenie władz - piekł wyłącznie chleb na potrzeby wojska i mieszkańców, bo takie było zapotrzebowanie. Dostawał deputaty - mąkę i inne niezbędne do wypieku produkty. Jako jeden z niewielu ówcześnie wykształconych cukierników – miał papiery, wiedzę i umiejętności - tworzył podwaliny organizacji rzemieślniczej w Gdańsku.
Był i zakład fryzjerski

Po kilku latach pan Stefan mógł zająć się pieczeniem pieczywa słodkiego i ciast, zgodnie z wyuczonym zawodem i upodobaniem.
Andrzej Paradowski, absolwent Budownictwa Lądowego Politechniki Gdańskiej, równolegle ze studiami zdobywał umiejętności rzemieślnicze.
- Nigdy nie miałem szansy popracować w zawodzie inżyniera, już w szkole pomagałem tacie w zakładzie – kontynuuje Andrzej Paradowski. – W cukiernictwie wyrastałem, nie zadawałem sobie pytania, czy to lubię, czy nie, wykonywanie tej pracy było i jest dla mnie czymś naturalnym.
Pracował u ojca jako uczeń, czeladni, współpracownik. W 1984 roku ojciec, przechodząc na emeryturę, przekazał zakład Andrzejowi.
Wacław Paradowski, brat Stefana, po drugiej stronie ulicy Wajdeloty, w lokalu, w którym przyjmuje obecnie notariusz, w kwietniu 1945 roku założył zakład fryzjerski. Zamieszkał z żoną, Kazimierą, również z zawodu fryzjerką w tejże kamienicy nad zakładem. Strzygło się u nich i czesało wiele okolicznych pań. Zajmowali się wykonywaniem peruk, oczywiście z włosów naturalnych, dla klientów prywatnych i na zamówienie ówczesnej Państwowej Opery i Filharmonii Bałtyckiej. Niestety, Wacław przedwcześnie zmarł na zapalenie płuc, jest pochowany na cmentarzu w Oliwie. Żona, Kazimiera, ciocia Andrzeja, jest na emeryturze. Trójka ich dzieci rozjechała się po świecie – do Stanów Zjednoczonych, Australii i Szwecji.

Katarzyna Korczak

Na fotografii: Andrzej Paradowski, fot. Marek Zarzecki

Polecamy też wspomnienia Kseni Bagniewskiej o wrzeszczańskich cukierniach i kawiarniach, spisane na  16. Wędrówkę po Wrzeszczu pt. "Wrzeszcz ze smakiem" (16 lutego 2009)

Wrzeszcz ze smakiem
Restauracje, kawiarnie, cukiernie, sklepy, kioski, bary... 1945–1989

Kuchnia warszawska, wileńska, poniemiecka, amerykańska...

Gdyby zaraz po wojnie usadzić przy jednym stole wszystkich Wrzeszczan, a każdy miałby na nim postawić ulubione potrawy – cóż to byłyby za różnorodności!
Do domu mojego dzieciństwa przy Lilli Wenedy dziadkowie wnieśli kuchnię warszawską, ojciec kresową. Omlety i zupa „nic” konkurowały z blinami i dranikami, grzybki marynowane po warszawsku z solonymi wileńskimi. Jedyna książka kucharska w domu była poniemiecka, tak jak i biało – niebieskie naczynia z napisami Reis, Salz, Nelken. W spiżarni stały puszki po amerykańskich darach UNRRA – margarynie i maśle orzechowym. Od Kaszubów na rynku kupowało się dorsze i flądry.

Smaki i zapachy Wrzeszcza

Jak każdy, mam w pamięci ulubione smaki, zapachy, obrazy. Gorący chleb łęczycki z piekarni przy Chrobrego. Plastry twardej marmolady krojone z wielkiego bloku w sklepie spożywczym, zwanym spółdzielnią, przy Marksa (przedtem Roosvelta, teraz Hallera), tam też Płynny Owoc, łom herbatnikowy, galaretkę w paski, cukierki raczki. Budkę „prywaciarską” pani Juszczakowej na rogu Lilli Wenedy, gdzie można było dostać ćwiartki wiejskich kur, gęstą śmietanę, a nade wszystko zabronione w domu, ukochane przez dzieci „farbowane świństwa” – oranżadę w proszku, landrynki, cukierki groszki w szklanych laskach, czerwone lizaki, bomby czekoladowe w celofanie, pierniki z naklejonymi papierowymi twarzami Mikołajów (kicz niezaprzeczalny, ale jak kolorowe na tle ogólnej szarzyzny!). Tamże makagigi, ciągutki, krówki mordoklejki, potem syfony „na wymianę”, jeszcze później – na naboje.

Restauracje, kawiarnie, cukiernie, bary, budki z piwem, delikatesy i night club Akwarium

Powiew wielkiego świata lat 50., czyli ulicę Grunwaldzką i Delikatesy – miejsce, gdzie wypadało bywać i – wdychając egzotyczny w siermiężnych czasach zapach kawy pomieszanej z czekoladą, a czasem nawet z cytrusami – postać w eleganckiej kolejce po Kocie Języczki i kabanosy. Niedaleko restauracje, Pod Kominkiem, później Cristal z węgierską muzyką i Newska. Kawiarnia Morska gdzie jedynymi ciastkami były wuzetka i szarlotka z bitą śmietaną, za to zawsze ktoś grał na pianinie.

Pierwszy night club Akwarium, miejsce spotkań mewek i cinkciarzy, w opinii nauczycieli siedlisko rozpusty i z tego powodu patrolowany regularnie przez „trójki klasowe”. Znane z męskich opowieści bary gastronomiczne, czyli mordownie, Złoty Róg przy Chrobrego, bar Agata przy Grunwaldzkiej, z obowiązkową lornetą i meduzą. Legendarna pijalnia na Lendziona („jak cię w domu gnębi żona, idź na piwo na Lendziona”). Piwo u Jurka przy Danusi, Katolik przy Hibnera. Saturatory z „gruźliczanką” koło PDTu. Lody Mewa na patyku od lodziarza w kinie Zetempowiec. Lodziarnia Papugi i Eskimos obok rynku, do której dziadek wędrował z termosem z okazji świąt rodzinnych. Potem lody Calipso, sprzedawane już (nowość!) w sklepach. Najlepsze ciastka murzynki z cukierni Frąckowiaka przy Zbyszka z Bogdańca i pączki od Paradowskiego. Pierwsza maszyna do rurek z bitą śmietaną sprowadzona z Warszawy przez panią Fechnerową z cukierni Roma. Zasłużone bary mleczne, Jutrzenka, Syrena i Akademicki, gdzie w epoce osiągnięć Gierka można było wypić szampan mleczny, mętny płyn na bazie serwatki.

Pierwsze mrożonki z Bułgarii w największym sklepie warzywniczym przy Dworcowej /Marchlewskiego/ Dmowskiego. Sklep komercyjny przy Grunwaldzkiej, wielogodzinne kolejki przy Klonowej po soczek Bobofruit i Bebiko, wydawane na książeczkę zdrowia dziecka. I tak dalej, dalej...
Ilu ludzi, tyle historii kulinarnych. Wszystkie są warte przypomnienia – bo nic nie łączy ludzi tak, jak stół.

Ksenia Bagniewska