Wrzeszcz - dzielnica Gdańska znajdująca się na północ od centrum miasta, nad potokiem Strzyża.

Etymologia nazwy
Nazwa "Wrzeszcz" pochodzi od dawniejszych nazw Wrest i Wrzost, która z kolei oznacza wrzos (niegdyś na tych terenach istniał las z wrzosowiskiem). Ze źródła z 1261 r. wynika, że dawna nazwa brzmiała Vriezst. Niemiecka nazwa osady a następnie dzielnicy do 1945 roku brzmiała Langfuhr (Długi Przejazd). Kaszubi używają nazwy Lengforda.

Historia
W drugiej połowie XIX wieku powstała tu linia kolejowa z dworcem Gdańsk Wrzeszcz. W 1904 r. założono Królewską Wyższą Szkołę Techniczną, istniejącą do dziś jako Politechnika Gdańska. Od 1910 roku funkcjonowało tu pierwsze lotnisko (lotnisko Gdańsk-Wrzeszcz) na terenie Gdańska oraz pierwsze w granicach współczesnych Polski. We Wrzeszczu w 1927 roku urodził się i mieszkał wybitny niemiecki pisarz, laureat literackiej Nagrody Nobla Günter Grass.

W okresie międzywojennym we Wrzeszczu znajdowało się jedno z największych skupisk Polaków w Gdańsku. Istniały polskie parafie katolickie, działał polski klub sportowy KKS Gedania.
 

Jednostki terytorialne

* Górzyna

* Królewska Dolina (dawniej: niem. Königsthal) – to małe osiedle w Gdańsku znajdujące się na obszerze dzielnicy Wrzeszcz na południowowschodnim krańcu "Jaśkowego Lasu". W dawnym budynku zakładu niewidomych (z okresu wolnego miasta) znajdują się katedry Mikrobiologii i Farmakologii Akademii Medycznej.
Obszar Królewskiej Doliny został przyłączony w granice administracyjne miasta w 1902. Należy do okręgu historycznego Wrzeszcz.

Projekt linii tramwajowej przez Górny Taras
Królewska Dolina znajdowała się na trasie planowanej przez senat Wolnego Miasta Gdańska linii tramwajowej łączącej Wrzeszcz (równolegle do ulicy Sobieskiego) z Siedlcami przez Suchanino. Roboty drogowe (szczególnie niwelacja terenu na odcinku Wrzeszcz-Suchanino) osiągnęły bardzo zaawansowany stopień realizacji (widoczne: tu). Kryzys lat 30. doprowadził do wstrzymania budowy i odłożenia projektu "na później".

* Kuźniczki (niem. Kleinhammer) - osiedle w Gdańsku, w dzielnicy Wrzeszcz.
Kuźniczki są częścią jednostki morfogenetycznej Wrzeszcz, która została przyłączona w granice administracyjne miasta w 1814. Osiedle należy do okręgu historycznego Wrzeszcz.

W Kuźniczkach od XVI w. mieściła się osada dworska, na którą składał się park, ogród oraz obiekty gospodarcze. Na jej terenie mieściły się takie obiekty jak:
* Browar we Wrzeszczu
* Park Kuźniczki

Kuźniczki to północno-zachodnia części starego Wrzeszcza, położona po północnej stronie linii kolejowej Gdańsk Główny - Wejherowo, nad potokiem Strzyża. Osiedle leży na północnym krańcu dzielnicy administracyjnej Wrzeszcz, graniczy z inną dzielnicą - Zaspa-Młyniec.

Głównymi ulicami Kuźniczek były:

* ul. J. Kilińskiego (niem. Kleinhammerweg)
* ul. J. Lelewela (niem. Labesweg), która obecnie sięga jedynie Placu Wybickiego
* ul. Gołębia (niem. Fröbelstraße)
* ul. Nad Stawem (niem. Am Kleinhammerteich)

Obecnie do Kuźniczek, niepoprawnie pod względem historycznym, zalicza się także fragment zabudowań wokół ul. J. Kilińskiego aż do ul. T. Kościuszki lub nawet do ul. F. Hynka.

* Nowe Szkoty (dawniej: Szotland Nowy, niem. Neuschottland) - osiedle w Gdańsku, w dzielnicy Wrzeszcz.
Nowe Szkoty zostały przyłączone w granice administracyjne miasta w 1814.
Przez Nowe Szkoty Przebiega zawieszona obecnie linia kolejowa SKM Gdańsk Główny-Gdańsk Nowy Port, na trasie której znajduje się przystanek kolejowy Gdańsk Nowe Szkoty.

* Srebrzysko osiedle Gdańska leżące w dolinie Strzyży pomiędzy nasypem nieczynnej linii kolejowej Wrzeszcz – Kokoszki a koszarami, na południu i północy linia wzgórz morenowych porośniętych lasem komunalnym. Nazwa pochodzi od kuźni srebra istniejącej kiedyś nad Strzyżą. Na terenie dzielnicy istnieje Cmentarz Srebrzysko, Szpital Psychiatryczny na Srebrzysku, Szkoła Podstawowa nr 27, zlikwidowany skład amunicji. Stara XIX i XX wieczna zabudowa uległa likwidacji lub ulegnie w związku z przebudową ulic Słowackiego i Partyzantów (końcowe numery ulicy Partyzantów).

* Święta Studzienka

Zabytki i interesujące miejsca

* Browar we Wrzeszczu browar w gdańskiej dzielnicy Wrzeszcz, położony na osiedlu Kuźniczki.
Początki browaru we Wrzeszczu sięgają początków rozkwitu osady dworskiej Kuźniczki (niem. Kleinhammer) w XVI w. Wtedy to w Kuźniczkach powstała osada dworska wraz z parkiem, ogrodem oraz obiektami gospodarczymi.

Historia
Pod koniec XVIII wieku browar przeżywał kryzys, lecz w roku 1869 w związku z budową linii kolejowej Gdańsk Główny - Wejherowo, z powrotem zainteresowali się nim inwestorzy. W 1871 roku browar przeszedł w ręce prywatnego właściciela, który zburzył drewniane osiemnastowieczne zabudowania i wybudował w jego miejsce nowoczesny zakład przemysłowy, dostosowany do standardów narzuconych przez drugą rewolucję przemysłową, który zaczął pracę już w 1873 i osiągał zdolność produkcyjną 60 000 hl piwa rocznie. W tym czasie do browaru doprowadzono także istniejącą do dziś bocznicę z dworca Gdańsk Wrzeszcz.

Zakład został dodatkowo rozbudowany w latach 1910-1913, co przyczyniło się do osiągnięcia zdolności produkcyjnej 175 000 hl piwa na rok.

W dwudziestoleciu międzywojennym browar ponownie przeżywał głęboki kryzys ekonomiczny, lecz nie przeszkodziło to w budowie nowoczesnych - jak na ówczesne czasy - budynków zarządu zakładu.

Browar w Kuźniczkach ocalał po II wojnie światowej, więc od razu mógł wznowić produkcję. W lata 60. XX wieku XX w. przeprowadzono dalszą rozbudowę i zwiększono zdolność produkcyjną do 300 000 hl piwa rocznie.

Zakład został sprywatyzowany szybko, bo już w 1991, po czym przez 10 lat wytwarzano tam piwa wielu marek, m.in. Hevelius i Gdańskie. W 2001 zakończono produkcję, m.in. z powodu braku dalszej możliwości rozbudowy browaru.

W styczniu 2006 teren browaru został sprzedany deweloperowi Przedsiębiorstwo Budowlane Górski, które wybuduje na jego miejscu nowoczesne osiedle mieszkaniowe, zachowując jednocześnie na nim tradycję warzelniczą. Ma tam powstać bowiem minibrowar, podobny do znajdującego się na wrocławskim Starym Mieście. W kwietniu 2006 pojawiła się koncepcja zabudowania terenów browaru, która była gotowa w lipcu. Obecnie propozycja czeka na akceptację wszystkich wymaganych instytucji.

* Nowa Synagoga z 1927 roku, synagoga znajdująca się w Gdańsku, w dzielnicy Wrzeszcz, przy ulicy Partyzantów 7, za czasów Wolnego Miasta Gdańska noszącej nazwę Mirchauerwegstrasse.
Jest jedyną zachowaną, wolno stojącą synagogą w mieście. W latach 1946-1951 roku pełniła rolę głównej synagogi Kongregacji Wyznania Mojżeszowego w Gdańsku.

Historia
Koncepcje budowy synagogi narodziły się w 1922 roku, kiedy to do Wolnego Miasta Gdańska napłynęła fala uchodźców żydowskich z Rosji, Polski oraz terenów Wielkopolski. W kwietniu tego samego roku wystosowali oni list do zarządu Wielkiej Gminy Synagogalnej z prośbą o zgodę na budowę własnego domu modlitwy. Jednym z argumentów było łatwiejsze odprawianie zbiorowych modlitw bez konieczności uciążliwego podróżowania do Wielkiej Synagogi lub synagogi przy ulicy Szopy.

Początkowo zarząd był tej inicjatywie niechętny i obawiał się rozpadu Wielkiej Gminy Synagogalnej na mniejsze, słabsze gminki. Zarząd zdecydował, że będzie żydowskim mieszkańcom Wrzeszcza udzielał zgody na jednorazowe zgromadzenia modlitewne w lokalach należących do członków gminy. Inicjatywa ta została bardzo niechętnie przyjęta, co spowodowało utworzeniem w 1924 roku Synagogen-Verein (z niem. Stowarzyszenie Synagogalne), którego celem było m.in. publiczne odprawianie modłów oraz budowa własnej synagogi we Wrzeszczu. W maju tego samego roku zarząd Wielkiej Gminy Synagogalnej przystał na zamierzenia stowarzyszenia, co zaowocowało powołaniem specjalnej komisji, której zadaniem było zebranie funduszy na zakup parceli, przygotowanie projektu architektonicznego i budowa obiektu.

5 sierpnia 1926 roku nastąpiło uroczyste wmurowanie kamienia węgielnego pod budynek synagogi. Na uroczystość przybyli: członek zarządu Gminy Synagogalnej, Gustaw Zander, który złożył w metalowej kasecie okolicznościowy dokument, modlitewnik i gdańskie monety, a także gdański rabin Dawid Weiss, przewodniczący Wrzeszczańskiego Stowarzyszenia Synagogalnego, Hermann Lewinsky i senator Hubertus Schwarz, którzy wygłosili przemówienia. Architektami budynku zostali Imberg z Berlina i Robert Friedmann z Hamburga. Na budowę i wyposażenie synagogi członkowie Synagogen-Verein zdołali zgromadzić 60 tysięcy guldenów, a Gmina Synagogalna zapewniła pozostałe środki finansowe na pokrycie całkowitych kosztów wynoszących w sumie 200 tysięcy guldenów.

Uroczyste otwarcie nastąpiło w niedzielę 25 września 1927 roku. Wówczas uroczyście wniesiono nowe zwoje Tory. Na uroczystości obecni były władze Gminy Synagogalnej, prezydent policji, senatorzy Wolnego Miasta Gdańska, nowe kierownictwo Synagogen-Verein: przewodniczący Richard Heidenfeld i zastępca przewodniczacego Moritz Gelhar. Modlitwy prowadził rabin Dawid Weiss oraz Jakow Meir Sagalowicz, który odmówił modlitwę w języku hebrajskim. Na zakończenie nowopowstały chór synagogalny odśpiewał "Adon Olam". Kantorem został Sigismund Tordey z Berlina, zatrudniono również trzech opiekunów, czyli tzw. gabbaim. Synagoga nie była jednak własnością Stowarzyszenia Synagogalnego, tylko Wielkiej Gminy, która nią zarządzała i opłacała. Mimo wielu prób gmina nie wyraziła zgody na przekazanie zarządu synagogi w ręce Stowarzyszenia.

Podczas nocy kryształowej z 9 na 10 listopada 1938 roku, bojówki hitlerowskie próbowały zniszczyć synagogę. Po tych wydarzeniach, w 1939 roku gmina żydowska odsprzedała budynek synagogi. Podczas II wojny światowej w jej wnętrzu mieścił się skład stolarski firmy Bernhard Hagemann i Synowie, co doprowadziło ją do znacznego zniszczenia.

Po zakończeniu wojny synagoga znajdowała się w złym stanie technicznym i nie nadawała się do ponownego użytku. Powstałe w październiku 1945 roku Wojewódzkie Żydowskie Zrzeszenie Religijne zwróciło się do władz miejskich i wojewódzkich z prośbą o przekazanie zrzeszeniu budynku synagogi. Wiadomo, że w lutym 1946 roku budynek był już w dyspozycji społeczności żydowskiej. Wkrótce powołano Obywatelski Komitet Odbudowy Domu Modlitwy, którego zadaniem było zbieranie funduszy i przeznaczanie ich na remont budynku. Łącznie zebrano sumę 200 tysięcy złotych, co jednak i tak nie wystarczalo na dokończenie renowacji. Około 1948 roku ukończono remont budynku i z powrotem dostosowano go do funkcji religijnych.

W związku z masową emigracją Żydów z Gdańska, w 1951 roku rozwiązano Kongregację Wyznania Mojżeszowego, a synagoga została przekazana obecnej Szkole Muzycznej II stopnia im. Fryderyka Chopina, która w 1953 roku przeprowadziła rozległy remont. Przedzielono wówczas główną salę modlitewną stropem, rozebrano galerie dla kobiet i usunięto symbole związane z pierwotnym przeznaczeniem.

W 2002 roku trwał spór pomiędzy Związkiem Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP a Niezależną Gminą Wyznania Mojżeszowego, o prawa własności do synagogi. Po licznych procesach sądowych prawo własności otrzymał ZGWŻ. 5 października 2007 roku synagogę odwiedził Günter Grass, laureat literackiej Nagrody Nobla. Uczestniczył wraz z żoną Ute i siostrą Waltrauth Grass, ambasadorem Niemiec Michaelem Gerdtsem oraz konsulem Niemiec w Gdańsku Ute Minke-Koenig w wieczerzy rozpoczynąjącej szabat, na którą zaprosiła go Gmina Wyznaniowa Żydowska w Gdańsku.

W dniu 31 sierpnia 2008 roku budynek synagogi przejdzie całkowicie pod zarządzanie filii gdańskiej Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP.

Mała Synagoga w Gdańsku
Na początku lat 90. XX wieku w jednym z bocznych pomieszczeń umieszczono siedzibę i dom modlitwy odrodzonej Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Gdańsku. Jest to niewielkie, niepozorne pomieszczenie w którym na ścianie wschodniej znajduje się Aron ha-kodesz, zasłonięty aksamitnym parochetem z wyhaftowaną pośrodku gwiazdą Dawida. W jego wnętrzu znajdują się zwój Tory podarowany przez gminę żydowską z Luksemburga. W pomieszczeniu odbywają się także spotkania społeczności żydowskiej, posiłki szabatowe i inne. Nabożenstwa szabatowe odbywają się okazjonalnie, ze względu na brak stałego minjanu.

Podczas większych świąt religijnych nabożeństwa i inne związane z nimi uroczystości odbywają się w dawnej głównej sali modlitewnej synagogi, która wcześniej jest specjalnie do tego przygotowywana.

Murowany budynek synagogi wzniesiono na planie prostokąta w stylu modernistycznym. W przypadku tego budynku zastosowano innowację - zamiast nakrywać dach kopułą, zastapiono ją czterospadowym dachem, krytym dachówką. Wnetrze jest również utrzymane w stylu modernistycznym. Główną salę modlitewną pierwotnie z trzech stron otaczały galerie dla kobiet. Na środku stała bima, zaś przy ścianie wschodniej bogato zdobiony Aron ha-kodesz.

* Park Kuźniczki, (niem. Kleinhammer Park) - niewielki park w Gdańsku, na obszarze dzielnicy Wrzeszcz, położony na osiedlu Kuźniczki, nad potokiem Strzyża.
Początki Parku Kuźniczki sięgają już XVI wieku, kiedy to zresztą powstała także cała osada dworska wraz z parkiem, ogrodem oraz obiektami gospodarczymi, jak np. Browar we Wrzeszczu.

Wraz z rozbudową browaru oraz budową dworca Gdańsk Wrzeszcz, obszar parku regularnie zmniejszał się. Ostateczny, wydawałoby się, koniec parku przypadł na lata 60. XX w., kiedy to cały obszar parku porastały zawalone śmieciami chaszcze, a bramy i wszystkie obiekty w parku były znacząco zdewastowane.

Lepsze czasy dla parku nastały dopiero w ostatnich latach, kiedy to przeprowadzono częściową jego rewitalizację. Odnowiono m.in. ławki, szczęśliwie zachowaną altankę, bramę z widniejącym napisem PARK KUŹNICZKI (wcześniej istniał napis w niemieckiej wersji językowej), żwirowe chodniki oraz posprzątano zalegające śmieci i zainstalowano oświetlenie.

Park położony jest na prostokątnym obszarze ograniczonym:
* od północy - terenami browaru
* od wschodu - budynkami pływalni Start
* od południa - ul. Wajdeloty
* od zachodu - ul. J. Kilińskiego

* Politechnika Gdańska, (PG) to jedna z najstarszych uczelni technicznych w Polsce. Wyższa uczelnia o profilu technicznym założona przez Niemców w Gdańsku 6 października 1904 roku, poszerzona w latach 1921-1922. Na mocy dekretu (z mocą ustawy) Rady Ministrów z 24 maja 1945 istnieje jako uczelnia polska.

Politechnika Gdańska jest autonomiczną uczelnią państwową i obejmuje 9 wydziałów, na których studiuje ponad 18 tysięcy studentów na studiach inżynierskich, magisterskich i doktoranckich realizowanych w systemie stacjonarnym i niestacjonarnym. Dyplom ukończenia posiada wysoką rangę również za granicą, a w ogólnopolskich rankingach uczelnia zajmuje od dawna jedno z czołowych miejsc.

Politechnika Gdańska to jeden z najważniejszych ośrodków naukowych w Polsce. Na uczelni zatrudnionych jest ogółem 2553 pracowników, w tym 1193 nauczycieli akademickich (108 profesorów tytularnych, 140 doktorów habilitowanych oraz 592 doktorów). Większość wydziałów posiada pełne prawa akademickie, co oznacza, że mogą nadawać tytuły zawodowe (inżyniera i magistra inżyniera), a także stopnie naukowe (doktora i doktora habilitowanego). Działalność naukowa pracowników jest bardzo aktywna, czego dowód stanowi ukazywanie się corocznie kilku tysięcy publikacji, w znacznej części w renomowanych czasopismach międzynarodowych (z tzw. listy filadelfijskiej), a także liczne nagrody naukowe, patenty i wdrożenia. Kadra politechniczna aktywnie uczestniczy w działalności naukowej na poziomie światowym. Politechnika Gdańska sama jest organizatorem wielu krajowych i międzynarodowych konferencji, sympozjów i seminariów, realizuje liczne projekty celowe dla regionu i gospodarki, a specjaliści pracujący w uczelni są często zapraszani jako wykładowcy w zagranicznych uczelniach czy liczący się eksperci. Jako uznany, w kraju i na świecie, ośrodek akademicki prowadzi współpracę z ponad 80 uczelniami i wieloma placówkami naukowo-badawczymi. Na szeroką skalę prowadzona jest wymiana międzynarodowa studentów i pracowników. Dział Współpracy z Zagranicą zbiera i udostępnia informacje o programach międzynarodowych, możliwościach uzyskania stypendiów zagranicznych i zaproszenia stypendystów spoza Polski.

Obecnym rektorem uczelni jest prof. dr hab. inż. Janusz Rachoń.

W roku 1995 na terenie uczelni powstała tzw. Wirtualna Polska - siedziba dzisiejszego portalu, w który ów projekt się przerodził, do dziś znajduje się w jednej z byłych stołówek akademickich Politechniki.

* Ulica Wajdeloty, to ulica w Gdańsku w najstarszej części Dolnego Wrzeszcza z zachowaną obustronną zabudową z przełomu XIX i XX wieku. W ciągu ulicy znajdują się charakterystyczne secesyjne kamienice z wieżyczkami i wysuniętymi balkonami zdobionymi elementami metaloplastycznymi. Przy ulicy znajduje się również dworek z czasów napoleońskich. Ulica Wajdeloty bierze swój początek po północnej stronie dworca kolejowego Gdańsk Wrzeszcz w bezpośrednim sąsiedztwie Parku Kuźniczki i starego browaru. Koniec ulicy to skrzyżowanie w formie ronda (z ulicami Aldony i Danusi) z charakterystyczną półkolistą zabudową. W roku 2006 zorganizowano po raz pierwszy "Święto Ulicy Wajdeloty" z udziałem Andrzeja Januszajtisa i Jerzego Sampa. W ramach święta ulicy w parku Kuźniczki Klub Winda zorganizował I Plener Rzeźby "Kuźniczki".

Jedna z opcji zagospodarowania ulicy Wajdeloty przewiduje przekształcenie ulicy w deptak i całkowitą rewitalizację kamienic w ciągu ulicy jak również zabudowy ulic Danusi, Aldony, Grażyny i Konrada Wallenroda.
 

 źródło: Wikipedia